Vrij leven opent letterlijk en figuurlijk deuren

Jo Gerritsen (93), timmerman en vader van vier dochters, was altijd in de weer. Hij werkte op de bouw en sinds zijn pensioen maakt hij houten lijsten voor de kunstwerken van dochter Judith. Nu zijn vrouw is overleden en hij vanwege dementie in Berkumstede woont, gaat hij nog steeds graag zijn eigen gang. De tafel dekken voor het ontbijt, helpen met de was en creatieve activiteiten. Dankzij het ‘vrij leven-beleid’ van de locatie kan dat.

De brillenglazen gepoetst, zijn gezicht geschoren en gekleed in overhemd en pantalon zit Jo Gerritsen 
klaar in zijn kamer. Als op de deur wordt geklopt, doet zijn dochter open, maar Jo zelf staat ook direct op van de bank. Hij heeft bezoek van de journalist van Vereen. Met een handdruk stelt hij zich voor, om daarna - zonder duidelijke reden - de hand van de journalist nog een tijdje vast te houden. Jo heeft dementie en aan dit soort dingen merk je dat. Zoals Dorien, één van zijn vier dochters, zegt: ‘Sommige dingen gaan goed, sommige dingen minder’. Dorien en haar zussen komen vaak langs of nemen hem mee op familiebezoek of een ander uitstapje. Na kennis te hebben gemaakt – met hulp van Dorien vertelt hij over zijn dochters Marieke, Dorien, Judith en Irene, zijn 53 jaar lange huwelijk met Annie en zijn beroep als timmerman – komt het onderwerp van dit interview ter sprake. Het opendeurenbeleid van zijn woonhuis Berkumstede in de Zwolse wijk Berkum. Oftewel, ‘vrij leven’, wat volgens dochter Dorien veel gezelliger klinkt dan de wat zakelijke omschrijving ‘opendeurenbeleid’. 

Eigen baas 
Toen Jo vorig jaar naar Berkumstede verhuisde, hadden de medewerkers van de zogeheten ‘gesloten 
afdeling’ al snel door dat hij nog behoorlijk zelfstandig is. ‘Ik ben eigen baas’, zegt Jo. ‘Als ik wil wandelen, doe ik dat.’ Op initiatief van de journalist die naast hem op de bank zit, pakt hij zijn rollator en laat hij zien hoe hij zelf de weg naar het restaurant op de begane grond van Berkumstede weet te bereiken. ‘Aan het eind van de gang zit zo’n plaatje’, gebaart hij met zijn handen. ‘Daar zitten nummers op en daar moet ik er vier van indrukken.’ Eenmaal bij die deur voert hij de juiste cijfercode in, waarna de deur opengaat. Jo vervolgt zijn weg naar de lift. De knop om de lift op te roepen is groot en opvallend. Het indrukken gaat moeiteloos. ‘Het knopje ín de lift vind ik altijd moeilijk’, zegt Jo. Maar geen nood, want als de liftdeuren openschuiven blijken er meer mensen onderweg naar beneden te zijn. Zonder iets te hoeven doen, arriveert Jo op de begane grond.

Daar vertelt hij over de koffie die hij daar bestelt als hij bezoek heeft en hoe hij aan de lange tafel achterin het restaurant iedere dinsdag meedoet aan creatieve activiteiten. Kleuren is zijn nieuwe hobby. Hij voorziet natuurgetrouw getekende vogels van de mooiste details. Een andere dag in de week gaat sjoelen. Soms is er ook zingen of muziek en ook dan gaat hij kijken. Dochter Dorien is blij om te zien dat haar vader datgene wat hij nog zelf kan, ook daadwerkelijk zelf doet. Ze heeft er alle vertrouwen in dat hij in of rond Berkumstede blijft. ‘Mijn vader neemt zelf niet veel initiatief. Hij gaat bijvoorbeeld naar de activiteiten beneden, maar wel alleen als hij daarvoor wordt gevraagd. Ik zie hem dus niet zomaar in zijn eentje op pad gaan in de wijk.’

Open deur, tenzij
Sinds 3 maart 2025 heeft Berkumstede als uitgangspunt ‘open deur, tenzij’. Dat betekent dat iedere bewoner kan gaan en staan waar die wil, tenzij iemand niet zelfstandig genoeg is. Of het verantwoord is, wordt samen met familieleden van de bewoner en professionals van Vereen besproken. ‘We hebben geregeld een mdo, een multidisciplinair overleg’, zegt Dorien. ‘Daar ben ik bij, ook namens mijn zussen. Verder is er iemand die op mijn vaders groep werkt en een arts en een fysiotherapeut. Samen bespreken we hoe het met hem gaat en dus ook of hij zelfstandig genoeg is om met de open deuren om te gaan.’

Verzorgende Herma Koenhuis vult aan: ‘Dat hangt van allerlei factoren af. Heeft hij een valrisico? Heeft hij de neiging om verder weg te lopen? Hoe is hij in het verkeer?’ ‘Mijn vader zal misschien eventjes buiten bij de voordeur gaan zitten, maar hij zal niet naar het winkelcentrum lopen’, zegt Dorien. Waar Jo eerst met de cijfercode zelfstandig zijn woongroep verliet, is die deur sinds 3 maart open. Ook de buitendeur op de begane grond is open. Bewoners voor wie dit een risico is, krijgen een armbandje met sensor. Komen zij bij de buitendeur, dan blijft die dicht. ‘En natuurlijk houden we een oogje in het zeil’, zegt Herma. ‘Als een bewoner niet bij de groep is, kijken we of we hem of haar beneden zien. En de medewerkers beneden in het restaurant waarschuwen als iemand naar buiten loopt.’

Naar elkaar omkijken
Ook de buurt speelt er een rol bij, vertelt Herma. ‘Een vrij leven voor bewoners kunnen we alleen samen met anderen realiseren. De zorg kan het niet alleen, familieleden niet en omwonenden ook niet. Maar als je het samen doet, dan werkt het. Koos, een andere bewoner, loopt elke dag wel drie kwartier tot een uur door Berkum. Zijn vrouw woont ook in de wijk en hij heeft er ook kennissen wonen. Die weten dat hij elke dag wandelt en kijken naar hem uit. Hij heeft een vaste route. Dat gaat heel goed.’
Jo is, mede dankzij het vrij leven, helemaal gesetteld in Berkumstede. ‘Ik hoop op nog een paar mooie 
jaren. En dat ze mij niet verplaatsen.’